„Historia wokół zamku zaklęta”

W projekcie uczestniczą dwie szkoły:
Polska: Szkoła Podstawowa nr 52 w Częstochowie
Litwa: Dziwieniska Szkoła Średnia z rejonu Solecznik

Przedsięwzięcie „Historia wokół zamku zaklęta” to ścieżka dydaktyczna, zajęcia zostały przeprowadzone metodą aktywną. Zajęcia realizowane były w przepięknych miejsca o walorach historycznych: w Polsce - Olsztyn koło Częstochowy, a na Litwie - Troki

ZADANIA DLA UCZESTNIKÓW PRZEDSIĘWZIĘCIA:

1. Ustalenie wspólnego tematu przedsięwzięcia, standardów scenariuszy i celu głównego, którym będzie upowszechnienie aktywnych form zwiedzania średniowiecznych warowni (maj 2005 r.).
   
2. Rejestracja partnerstwa w ramach eTwinningu (czerwiec 2005 r.)
   
3. Zapoznanie uczniów z przedsięwzięciem, które szkoła będzie realizowała w ramach eTwinningu – gazetka ścienna, szkolna gazetka internetowa (maj – wrzesień 2005 r.)
   
4. Budowanie scenariuszy zajęć (czerwiec – październik 2005 r.)
   
5. Standaryzacja scenariuszy zajęć (czerwiec – październik 2005 r.)
   
6. Konsultacje drogą elektroniczną nauczycieli w sprawie narzędzi do scenariuszy (czerwiec – październik 2005 r.)
   
7. Przygotowanie prezentacji multimedialnej miejsc, w których odbywały się zajęcia (czerwiec – październik 2005 r.)
   
8. Ustalenie drogą elektroniczną między nauczycielami terminu czatu dla uczniów (wrzesień - październik 2005 r.)
   
9. Dzielenie się wrażeniami po odbytych zajęciach – kontakty uczniów za pomocą Internetu (październik 2005 r.)
   
10. Wymiana między szkołami scenariuszy i prezentacji (październik 2005 r.)
    
11. Sposób ewaluacji – internetowa gazetka, zawierająca recenzje uczniów i obserwatorów (listopad 2005 r.) oraz zgłoszenie udziału w konkursie (27 listopad 2005 r.)

REALIZACJA ZADAŃ:

1. Ustalamy temat przedsięwzięcia: „Historia wokół zamku zaklęta” - ścieżka dydaktyczna jako metoda aktywna (zadania dla opiekunów). Termin wykonania: maj – październik 2005 r.
   
2. Rejestrujemy partnerstwo w ramach eTwinningu (zadanie dla opiekunów). Termin wykonania: czerwiec 2005 r.
   
3. Zapoznajemy uczniów z przedsięwzięciem i tematami ścieżek dydaktycznych. Polscy uczniowie będą uczestnikami trzech zajęć. Tematy ścieżek to:
   
   • „Z wizytą u starosty olsztyńskiego”,
     
   • „Zostań rycerzem starosty olsztyńskiego”,
     
   • „Zostań myśliwym starosty olsztyńskiego”
   .
4. Litewscy uczniowie będą uczestnikami jednej ścieżki, której temat brzmi:
   
   • „Z wizytą u wielkiego księcia litewskiego”
5. Uczniowie klasy VI c z SP nr 52 w Częstochowie uczestniczą w zajęciach „Z wizytą u starosty olsztyńskiego”. Zajęcia odbywały się na pięciu stanowiskach – wybranych miejscach zamku olsztyńskiego Uczestnicy zajęć poruszali się zgodnie z wyznaczoną trasą, a wiedzę zdobywali poprzez wypełnianie kart pracy: „Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Olsztynie”, ”Zamek na Słonecznych Skałach”, wspólne malowanie plakatu do wybranej legendy oraz wykazanie się umiejętnością posługiwania planem miasteczka Olsztyn. Zajęcia zaplanowano na pięć godzin. Wyniki grupowej pracy uczniów – wypełnione karty pracy zostały ocenione w trakcie zajęć. Termin ścieżki: czerwiec 2005 r.
   
   Uczniowie klasy Ia i Ib z SP nr 52 w Częstochowie uczestniczą w zajęciach: „Zostań rycerzem starosty olsztyńskiego”. Zajęcia odbyły się na czterech stanowiskach – wybranych miejscach zamku olsztyńskiego. Uczestnicy zajęć wzięli udział w ceremonii pasowania i w turnieju rycerskim opartym na grach sprawnościowych oraz wielkiej uczcie połączonej z zabawami plebejskimi. Realizacja gier sprawnościowych w przepięknym miejscu o walorach historycznych nabrała "niepowtarzalnego" charakteru, wyróżnienia dla uczniów klas pierwszych. Zajęcia zaplanowano na pięć godzin. Wyniki grupowej pracy uczniów – udział w grach zręcznościowych został oceniony w trakcie zajęć. Termin ścieżki: październik 2005 r.
   
   Uczniowie klasy IVc z SP nr 52 w Częstochowie uczestniczą w zajęciach: „Zostań myśliwym starosty olsztyńskiego”. Zajęcia odbyły się na czterech stanowiskach – wybranych miejscach zamku olsztyńskiego. Uczestnicy zajęć poruszali się zgodnie z wyznaczona trasą, a wiedzę zdobywali poprzez wypełnianie kart pracy: „Zamek jaskinia Plutona”, malowanie wspólnego plakatu do legendy o św. Hubercie oraz wzięcie udziału w biegu myśliwskim pieszo i w uczcie, która zwyczajowo kończyła w dawnych czasach polowanie. Termin ścieżki: październik 2005 r.
   
   Uczniowie litewscy uczestniczą w zajęciach: „Z wizytą u wielkiego księcia litewskiego”. Zajęcia odbyły się na trzynastu stanowiskach – wybranych miejscach zamku trockiego. Uczestnicy zajęć poruszali się zgodnie z wyznaczona trasą, a wiedzę zdobywali poprzez wypełnianie kart pracy:”Zamek w Trokach” oraz malowaniu plakatu do legendy. Termin ścieżki: październik 2005 r.
   
   
6. Konsultujemy się drogą elektroniczną (zadania dla opiekunów). Termin: czerwiec – październik 2005 r.
   
   
7. Przygotowujemy prezentacje multimedialną na stronę szkoły (zadania dla opiekunów i uczniów ). Termin październik 2005 r.
   
   
8. Konsultujemy się drogą elektroniczna w sprawie czatu (zadanie dla opiekunów). Termin październik 2005 r.
   
   
9. Polscy opiekunowie uczestniczą w konferencji nt eTwinningu w Solecznikach na Litwie. Termin: 04 listopad 2005 r.
   
   
10. Przygotowujemy prezentację z wizyty w Solecznikach na stronę internetowa szkoły (zadanie dla nauczycieli i uczniów ). Termin: listopad 2005 r.
    
    
11. Piszemy pierwszy e-mail do naszych kolegów. (zadanie indywidualne) Termin wykonania: 19 grudnia 2005 r., temat: "Piszemy pierwszy e-mail do naszych kolegów". (Napisz list do swojego kolegi/koleżanki z Litwy/Polski, w którym przedstawisz siebie, swoje zainteresowania, swoją rodzinę i swój dom. Opisz w liście pokrótce charakterystykę zajęć, w których uczestniczyłeś.)
    
    
12. Wysyłamy scenariusz trzech ścieżek do partnerskiej szkoły. Zapraszamy opiekunów i uczniów do odwiedzenia strony internetowej naszej szkoły. Termin: listopad 2005 r.
    
    
13. Umieszczamy gazetkę szkolną poświęconą przedsięwzięciu: „Historia wokół zamku zaklęta” na stronie internetowej szkoły (zadanie dla opiekunów i uczniów). Termin: listopad 2005 r.
    
    
14. Rejestrujemy udział w europejskim konkursie ogłoszonym przez Centralne Biuro Akcji eTwinning. Termin: 10 listopad 2005 r.
    

Przykładowa karty pracy:

„Zamek na Słonecznych Skałach” – karta pracy

Zadanie: Uzupełnij kartę.

PODSUMOWANIE PRZEDSIĘWZIĘCIA I WNIOSKI:

W maju 2005 r. nauczyciele z SP nr 52 w Częstochowie spotkali się z nauczycielami polskich szkół na Litwie. Miejscem spotkania był Uniwersytet Wiedzy Powszechnej w Częstochowie.

Cele spotkania obejmowały znalezienie szkoły – partnera w ramach akcji eTwinning oraz wypracowanie określonej płaszczyzny porozumienia miedzy szkołami w Polsce i na Litwie. Pomysł współpracy wiązał się z nowatorską wymiana doświadczeń.

Szkoła Podstawowa nr 52 w Częstochowie nawiązała współpracę z Dziewieniską Szkołą Średnią na Litwie. Wspólnie z nauczycielami z Litwy ustaliliśmy temat ścieżki dydaktycznej: „Historia wokół zamku zaklęta”.

Polacy na Litwie realizowali wcześniejsze ustalenia na zamku w Trokach, my na zamku w Olsztynie koło Częstochowy.

Po przestudiowaniu licznych pozycji biograficznych i materiałów zgromadzonych w zasobach internetowych wypracowaliśmy tematykę czterech ścieżek dydaktycznych:

1. „Z wizyta u starosty olsztyńskiego”
2. „Zostań rycerzem starosty olsztyńskiego”
3. „Zostań myśliwym starosty olsztyńskiego”
4. „Z wizytą u wielkiego księcia litewskiego”

Praca metodą ścieżki dydaktycznej wymagała od nauczycieli znajomości terenu, po którym poruszał się o­n wraz z uczniami.

Zanim zaprosiliśmy swoich wychowanków na zajęcia edukacyjne w terenie, dokonałyśmy rekonesansu w Olsztynie. Ustaliliśmy trasę ścieżek, układ stanowisk, zadania dla podopiecznych, karty pracy, Akty Ślubowania, Regulamin Turnieju Rycerskiego o miecz starosty olsztyńskiego, treść Przyrzeczenia Rycerskiego, stroje rycerskie i strój starościanki, emblematy drużyn, środki dydaktyczne wykorzystane podczas turnieju rycerskiego.

Wyjazdy okazały się owocne; uczniowie w sposób twórczy i aktywny pracowali w grupach problemowych, wiedzę zdobywali poprzez wypełnianie kart pracy oraz wspólne dokonywanie przekładu intersemiotycznego tekstu legend, zgodnie z prastarymi regułami uczestniczyli w turnieju rycerskim, ceremonii pasowania ma rycerza oraz uczcie na dziedzińcu zamkowym połączonej z zabawami plebejskimi.

Uczestnicy zajęć pochlebnie wyrażali się na temat nowej formy nauczania i uczenia się, wypełniając ankietę ewaluacyjną.

Efektami naszej pracy i wnioskami do dalszych działań podzieliliśmy się z pracownikami dydaktycznymi innych częstochowskich i podmiejskich szkół, podczas czerwcowego spotkania zorganizowanego przez Częstochowskie Stowarzyszenie Inicjatyw Europejskich na Uniwersytecie Wiedzy Powszechnej w Częstochowie. Wtedy też zarejestrowaliśmy partnerstwo w ramach eTwinningu i opracowałyśmy opis przedsięwzięcia; „Historia wokół zamku zaklęta” – ścieżka dydaktyczna jako metoda aktywna.

Dzięki udziałowi w projekcie uczniowie:
- uczestniczą w międzynarodowym, wirtualnym, długoterminowym przedsięwzięciu polsko – litewskim;
- rozwijają kompetencje interkulturową poprzez zbieranie i dzielenie się informacjami o zamkach; doceniają wartości historycznych tych miejsc i uczą się je chronić;
- korzystają z zajęć zorganizowanych w atrakcyjnych pod względem historycznym i krajobrazowym miejscach;
- uczą się przez przeżywanie treści historycznych;
- promują swój region poprzez uczestniczenie w publicznej prezentacji swojej pracy na terenie szkoły: zamieszczenie sprawozdań z zajęć na stronie internetowej szkoły; przygotowanie i uaktualnienie wystawy fotograficznej;
- motywują się do nauki, są otwarci na Europę i jej dziedzictwo kulturowe;
- podnoszą swoje umiejętności w zakresie korzystania z technologii komputerowej i informacyjnej: przygotowanie multimedialnej prezentacji zajęć, nawiązanie kontaktu z kolegami ze szkoły partnerskiej na Litwie (czat internetowy) i dzielenie się wrażeniami po odbytych zajęciach;
- uczestniczą w procesie dydaktycznym poza murami macierzystej placówki oświatowej.


Dzięki udziałowi w projekcie nauczyciele:
- wypracowują nowoczesne metody i techniki nauczania, przez co poszerzają swoje umiejętności, pracują w sposób twórczy i kreatywny;
- dzielą się materiałami dydaktycznymi z nauczycielami z innych krajów europejskich;
- opracowują okresowe plany współpracy i zamierzeń ze szkołą partnerską;
- wzajemnie informują się o planowanych kierunkach działalności, w celu zorganizowania tych działań.


Dzięki udziałowi w projekcie szkoła:
- poszerza bazę dydaktyczną o materiały multimedialne (prezentacje, karty pracy, scenariusze i dokumenty innego typu), z których korzystają wszyscy nauczyciele;
- realizuje założenia pedagogiczne i wychowawcze szkół partnerskich;
- uczestniczy w projekcie pilotowanym przez Unię Europejską; uwzględniając potrzeby środowiska lokalnego.

Przeprowadziliśmy zajęcia według wystandaryzowanych scenariuszy; zajęcia realizowane były różnorodnymi środkami i metodami, w ramach możliwości oferowanych uczniom i nauczycielom; motywując obie strony do twórczego współdziałania w zjednoczonej Europie.

Opracowanie:
mgr Grażyna Giedroić
mgr Jolita Szarowa
mgr Małgorzata Piekarczyk
mgr Jolanta Lichota Aboud
mgr Elżbieta Gumuła

Uczestnicy projektu: Uczniowie Szkoły Podstawowej nr 52 w Częstochowie i Dziewieniskiej Szkoły Średniej z rejonu Solecznik.
Wiek uczniów: 7 – 13
Języki: niemiecki, litewski, polski
Czas: Sześć miesięcy
Technika: PowerPoint, wideo, obrazki i rysunki, poczta elektroniczna
Przedmioty: Historia/Tradycje
Opis: Uczniowie rozwijają kompetencję interkulturową poprzez zbieranie i dzielenie się informacjami o zamkach średniowiecznych w sąsiedztwie. Stają się świadomi wartości historycznych tych miejsc i uczą się je chronić.
Wynik pracy:Karty pracy, obrazki, prezentacje PowerPoint, wypracowania.

Rejon Olsztyna:

Zamek Olsztyński, niewątpliwie chluba polskiej myśli fortyfikacyjnej okresu średniowiecza, porównany jest powierzchnią do Wawelu, gdyż zajmował o­n obszar około 20 000 m2.
Nieregularny plan zamku wynikał z topograficznych uwarunkowań zamkowego wzgórza. Wzgórze, oprócz znacznego wypiętrzenia osiągającego wysokość dochodzącą do około 370 m npm, wyposażone zostało przez naturę w obszerną jaskinię. Stąd lokowany na jego szczycie zamek określony jest, jako skalno – wyżynny. Zbudowany został z kamienia łamanego w układzie polskim z użyciem cegły zendrówki i palcówki. Pierwotnie składał się z zamku górnego, średniego i dolnego.
Najbardziej charakterystycznym elementem zamku górnego jest okrągła baszta wraz z jej najbliższym otoczeniem. Wzniesiona została na fundamencie o zarysie czworoboku, w górnej części – ośmiokątna, ceglana. Od północy. baszta na wysokości 8 metrów posiadała zapewne ganek drewniany, łączący basztę okrągłą z basztami mieszkalnymi o trzech kondygnacjach. Być może ganek ten łączył basztę, określaną według tradycji jako więzienie skazanych na śmierć głodową, z sala sądową lokalizowaną, według XVI–wiecznych spisów, w tej części zamku.
Od strony północno–wschodniej znajdowały się dwie wymienione już baszty mieszkalne zaliczane w zasadzie do zamku dolnego. Baszta położona bliżej wieży łączyła się z obszerną jaskinią, która, podobnie jak i wieża zamku górnego, stanowiła dodatkowe schronienie w przypadku szczególnego zagrożenia ostrzałem wroga. Ponadto była połączona drewnianym pomostem z okrągłą wieżą. Zaś połączoną z nią niższa baszta, z wyjątkiem dolnej kondygnacji posiadającej sklepienie kolebkowe, przeznaczonej dla straży zamkowej, posiadała sklepienie płaskie, belkowane i była zamieszkała.
Od strony południowo–wschodniej zamek górny graniczył z bliżej nieokreślonym budyneczkiem. Według przyjętej hipotezy może to być pozostałość kaplicy.
Z tego samego kierunku prowadziła droga do bramy głównej, strzeżona przez dwie baszty, których fragmenty są dość dobrze czytelne. Ponoć straż czuwająca w wieży miała słyszeć rozmowy podążających na zamek. Było to możliwe dzięki charakterystycznemu ustawieniu skał przenoszących odgłos.
W południowej części zamku górnego, w znacznym obniżeniu znajdował się dziedziniec główny, który był zapewne miejscem organizowanych turniejów rycerskich. Tutaj też z pewnością znajdowała się studnia – niezbędna przy długiej obronie zamku.
Tuż za zachowanym murem, wyposażonym w przeszłości w ganki dla obserwatorów turniejów rycerskich, w kierunku południowo-zachodnim znajdował się zamek średni. Na podstawie szczątkowych fragmentów udało się ustalić, że budowa ta zwana „Kamieńcem” posiadała wymiary 50 x 15 m. Usytuowana była w sąsiedztwie tajemniczego obiektu - okrągłego systemu korytarzy, zwanego labiryntem, połączonego z czterema pieczarami.
Na końcu muru obwodowego od strony południowo-zachodniej, znajdowała się brama gospodarcza z widoczną na pochyłości dziedzińca drogą. Prowadziła o­na obok odkrytych fundamentów zapewne kuźni zamkowej, do drugiej bramy i na zamek średni. W tej części znajduje się również baszta zwana „Sołtysią.” Łączna długość odkrytych murów wzgórza zamkowego wynosi około 400 metrów.

Rejon Trok:

Troki miasto oddalone od Wilna około 28 km na zachód, leżące na obszarze Trockiego Historycznego Parku Narodowego. Trocki zamek położony jest na półwyspie pomiędzy trzema jeziorami: Golwe, Łuka i Taryszki. Patronem Trok jest św. Jan Niepomucen. Najcenniejszym zabytkiem Trok jest zamek - jeden z największych zamków obronnych na Litwie oraz rezydencja wielkich książąt litewskich. W latach 1413 - 1430 trzynaście razy goszczono tu króla Władysława Jagiełłę. Kazimierz Jagiellończyk był ostatnim wpływowym władcą, który mieszkał w Trokach.
Zamek został zbudowany na początku XV wieku niedługo przed bitwą Grunwaldzką. Dojście do zamku otoczonego wodą kiedyś było wystarczająco trudne, teraz są mosty.
Eksponaty prezentowane w salach zamkowych to dobra zrabowane u Tyszkiewiczów: od tabakierek poczynając, a na meblach i trofeach myśliwskich kończąc. Później najbardziej wpływową familią byli Tyszkiewicze i Ogińscy.
Na terenie Trok znajduje się zabytkowy zespół urbanisty drewnianych budynków parterowych z XIV w. po Tatarach, których z Krymu (400 rodzin karaimskich) sprowadził Wielki Książę Witold. Domy zwrócone są szczytem do ulicy. Ściany szczytowe mają potrójne okna: jedno dla Boga, drugie dla Witolda, trzecie dla domowników. Karaimowie stanowili ochronę osobistą księcia i pełnili straż przy zamku.
W Trokach także znajduje się bazylika katolicka p.w. Nawiedzenia NMP przy ulicy Birutes. Pokaźna bryła kościoła mimowolnie przykuwa uwagę nie tylko rozmiarami, ale przede wszystkim bogatą dekoracją elewacji. Barokowy wystrój wnętrza (bardzo cenny) przy umiejętnej grze światła i cienia umożliwia przeprowadzenie w świątyni spektaklu teatralnego, w którym aktorami są oryginalne postaci XVIII wiecznych świętych Franciszków, Dominików, Janów Nepomucenów, Tadeuszów, apostoła Pawła. Grze aktorskiej przygląda się z frasunkiem i skupieniem MB Trocka zwana Madonną Trocką, która czuwa nad przyzwoitością aktorów.
Dopiero odwiedziny w neoklasycystycznej kaplicy Romerów o stonowanym wystroju studzą emocje, sprowadzają człowieka do rzeczywistości i pozwalają uporządkować.